فَأَيْنَما تُوَلُّوا فَثَمَّ وَجْهُ اللَّهِ « 1 » . به هر طرف رو كنيد چهرهء خدا آنجاست . وَ نَحْنُ أَقْرَبُ إِلَيْهِ مِنْكُمْ « 2 » . از شما به او [ يعنى ميّت ] نزديكتريم . هُوَ الْأَوَّلُ وَ الْآخِرُ وَ الظَّاهِرُ وَ الْباطِنُ « 3 » . اولِ همهء اشياء اوست و آخر همه اوست ( از او آغاز يافته‌اند و به او پايان مىيابند ) ، ظاهر و هويدا اوست و در همان حال باطن و ناپيدا هم اوست . و آياتى ديگر از اين قبيل . بديهى است كه اين گونه آيات ، افكار و انديشه‌ها را به سوى توحيدى برتر و عاليتر از توحيد عوام مىخوانده است . در حديث كافى آمده است كه خداوند مىدانست كه در آخر الزمان مردمانى متعمّق در توحيد ظهور مىكنند ، لهذا آيات اول سورهء حديد و سورهء قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ را نازل فرمود . در مورد سير و سلوك و طى مراحل قرب حق تا آخرين منازل ، كافى است كه برخى آيات مربوط به « لقاء اللَّه » و آيات مربوط به « رضوان اللَّه » و آيات مربوط به وحى و الهام و مكالمهء ملائكه با غير پيغمبران ( مثلًا حضرت مريم ) و مخصوصاً آيات معراج رسول اكرم را مورد نظر قرار دهيم . در قرآن سخن از نفس امّاره ، نفس لوّامه ، نفس مطمئنّه آمده است ، سخن از علم افاضى و لدنّى و هدايتهاى محصول مجاهده آمده است : وَ الَّذِينَ جاهَدُوا فِينا لَنَهْدِيَنَّهُمْ سُبُلَنا « 4 » . در قرآن از تزكيهء نفس به عنوان يگانه موجب فلاح و رستگارى ياد شده است : قَدْ أَفْلَحَ مَنْ زَكَّاها . وَ قَدْ خابَ مَنْ دَسَّاها « 5 » . در قرآن مكرر از حبّ الهى ما فوق همهء

--> ( 1 ) بقره / 115 ( 2 ) واقعه / 85 ( 3 ) حديد / 3 ( 4 ) عنكبوت / 69 ( 5 ) شمس / 9 و 10 .